‘Gazel Ve Koşma’ Konu Anlatımı Özeti

Gazel;

Divan Şiirinde gazele büyük önem verilmiştir. Gazeller işledikleri konulara ve bu konulara bağlı üsluplara göre çeşitli adlarla anılır. Aşkla ilgili her türlü acı, sıkıntı, mutluluk, sevgi, yakarış vs. içli duyguların anlatıldığı gazeller, aşıkane gazel adını alır (Fuzuli’nin gazelleri gibi). Eğlence ile ilgili çeşitli düşünceler, dünyaya ve hayata aldırış etmeme, yaşamaktan zevk alma vs. konulu gazellere rindane gazel denir (Baki’nin gazelleri gibi). Kadını ve aşkı şühane anlatan gazellere şühane gazel denir (Nedim’in gazelleri gibi). Hayat dersi veren ve öğretici aynı zamanda veciz söyleyişli gazellere de hakimane gazel denir (Nabi’nin gazelleri gibi).
Baki; divan edebiyatının önemli şairlerindendir. Genellikle din dışı konularda şiirler yazmıştır. Baki, Kanuni Dönemi’nde yaşamış; şiirleriyle meşhur olmuş, devlet ekranlarından iltifat görmüştür.

Süzme çeşmin, gelmesün müjgan müjgan üstüne
Urma zahm-i sineme, peykan üstüne

Rize-i elmas eker, her açtığı zahme o şüh
Lütfü var olsun, eder ihsan ihsan üstüne

Dilde gam var şimdilik, lütfeyle, gelme ey sürür
Olamaz bir hanede mihman mihman üstüne

Yardan mechür iken düştük diyar-ı gurbete
Dehr, gösterdi yine, hicran hicran üstüne

Hem mey içmez hem güzel sevmez demişler hakkın
Eylemişler Rasih’e, bühtan bühtan üstüne

Vezin:Failatün/ Failatün/ Failatün/ Failün

Rasih
İzahlı Divan Şiiri Antolojisi
haz.: Necmettin Halil Onan

Hattum hisabın bil didün gavgalara saldun beni
Zülfüm hayalim kıl didün sevdalara saldun beni

Geh ab-veş giryan idüp geh bad-veş püyan idüp
Mecnun-ı ser-gerdan idüp sahralara saldun beni

Vaslum dilersin çün didün lutf idüben olsun didün
Yarın didün bir gün didün ferdalara saldun beni

Yusuf gibi ‘ izzetde sen Ya ‘ kub-veş mihnetde ben
Dil sakin-i Beytü’l-hazen tenhalara saldun beni

Baki-sıfat virdün elem itdün gözüm yaşını yem
Kıldun garik-i bahr-i gam deryalara saldun beni

Vezin: Mefülü/Fa iatü/Mefailü/ Failün

Baki
Baki Divanı
haz.: Sabahattin Küçük

Koşma;

Koşma, halk edebiyatının en sevilen ve yaygın türüdür ve “yakıştırmak, isnat etmek” anlamına gelir. Genellikle 11’li hece ölçüsüyle yazılır ve Nazım birimi dörtlük, nazım birimi sayısı 3-5 arasındadır. Koşmaların kafiye düzeni “xaxa, bbba, ccca…” şeklindedir ve Koşmalar konu bakımından divan edebiyatındaki gazele benzetilir ama her iki nazım şeklinin de “aşk, sevgi ve güzellik, doğa güzelliği” gibi konuları işliyor. Koşma, genellikle aşk duygularını ve tabiat güzelliklerini anlatır ve lirik şiirlerdir. Ayrıca sosyal konuları işleyen koşmalar da vardır. Hem de halk edebiyatının en yaygın nazım şeklidir ve 11’li hece vezniyle söylenen dörtlüklerden meydana gelir. İlk dörtlüğün 1 ve 3. mısraları serbest veya kendi aralarında kafiyeli, 2 ve 3. mısraları birbiriyle kafiyeli olur.

Koşma türleri şunlardır:

Güzelleme: Aşk, sevgi, doğa, insan ve hayvan güzelliklerini anlatan lirik koşmalardır.
Koçaklama: Yiğitlik, kahramanlık, savaş gibi konuları işleyen koşmalardır.
Taşlama: Bir kişiyi veya toplumu eleştiren koşmalardır.
Ağıt: Bir kişinin ölümü üzerine duyulan üzüntüyü anlatmak amacıyla söylenen koşmalardır.